Otopark Havalandırma ve Jet Fan Sistemleri

Otopark havalandırma sistemi nedir ve neden gereklidir?

Otopark havalandırma sistemi, kapalı otoparklarda araç egzozundan kaynaklanan karbonmonoksit (CO) ve azot dioksit (NO2) gibi gazları seyrelterek dışarı atan, yangın anında ise dumanı kontrollü biçimde tahliye eden mekanik sistemdir. Hem günlük kullanımda sağlıklı hava hem de yangında kaçış ve müdahale güvenliği için gereklidir.

Bodrum katlardaki otoparklarda doğal havalandırma imkânı çoğu zaman yetersizdir. CO renksiz ve kokusuz olduğundan birikimi fark edilmez; yangın durumunda ise duman birkaç dakika içinde tüm katı doldurarak görüşü sıfıra indirebilir. Bu nedenle kapalı otoparklarda mekanik havalandırma ve duman kontrolü, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik kapsamında ele alınan konular arasındadır.

Jet fan sistemi nasıl çalışır?

Jet fan sistemi, otopark tavanına yerleştirilen itki (thrust) fanlarının havayı kademeli olarak ana egzoz şaftına doğru itmesi prensibiyle çalışır. Jet fanlar kanal gerektirmeden hava akışı oluşturur; kirli hava veya duman, egzoz şaftındaki ana fanlarla dışarı atılırken taze hava rampa ve taze hava şaftlarından içeri girer.

1. Taze hava, rampalar veya taze hava şaftlarından otoparka girer.
2. Tavandaki jet fanlar, havayı belirlenen akış yönünde egzoz şaftına doğru iter.
3. Ana egzoz fanları kirli havayı veya dumanı şafttan dışarı atar.
4. Kontrol paneli, sensör verilerine veya yangın alarmına göre fanların devrini ve çalışma senaryosunu yönetir.

Jet fanlar eksenel veya alçak profilli radyal (indüksiyon) tipte olabilir; itki değerleri tipik olarak birkaç on Newton ile yaklaşık 100 N arasındadır. Kiriş derinliği, tavan yüksekliği ve sprinkler-aydınlatma hatlarıyla çakışmalar, fan tipini ve yerleşimini doğrudan etkiler.

Jet fan mı kanallı otopark havalandırması mı tercih edilmeli?

Çoğu yeni kapalı otoparkta jet fan sistemi; daha az tavan boşluğu kaplaması, daha kolay montajı ve duman tahliyesinde akış yönünü kontrol edebilmesi nedeniyle kanallı sisteme göre öne çıkar. Kanallı sistem ise kat yüksekliğinin çok düşük olduğu veya jet fan akışının kurulamadığı karmaşık planlı otoparklarda hâlâ tercih edilebilir.

Her iki sistemde de egzoz şaftındaki ana fanların ve taze hava girişlerinin doğru boyutlandırılması belirleyicidir. Yangın senaryosunda çalışan tüm fanlar ilgili yangın dayanım sınıfında olmalıdır; seçim kriterlerini fan sistemleri sayfamızda bulabilirsiniz.

CO ve NO2 sensörleriyle otopark havalandırması nasıl kontrol edilir?

Otopark havalandırması, tavana veya kolonlara yerleştirilen CO ve gerekiyorsa NO2 sensörlerinin ölçtüğü değerlere göre kademeli olarak çalıştırılır. Gaz seviyesi düşükken fanlar durur ya da düşük devirde çalışır, seviye yükseldikçe devir artar; böylece hem hava kalitesi korunur hem de enerji tasarrufu sağlanır.

• Birinci kademe: CO seviyesi belirlenen ilk eşiği aştığında jet fanlar ve egzoz fanları düşük devirde devreye girer.
• İkinci kademe: Seviye artmaya devam ederse fanlar yüksek devire geçer.
• Alarm kademesi: Üst eşikte sesli-ışıklı uyarı verilir ve bina yönetim sistemine bildirim gönderilir.
• Eşik değerleri: Projede belirlenir; CO için tipik olarak birkaç on ppm düzeyinde kademeler kullanılır.
• Dizel araç yoğunluğu: Kamyonet ve servis araçlarının yoğun olduğu otoparklarda NO2 sensörü de eklenir.

Sensörlerin kapsama alanı ve yerleşimi, araç trafiğinin yoğun olduğu rampalar ve giriş-çıkışlar dikkate alınarak belirlenir. Sensörlerin periyodik kalibrasyonu yapılmazsa sistem gereksiz yere sürekli çalışabilir veya tehlikeli seviyeleri geç algılayabilir.

Yangında otopark duman tahliyesi nasıl yapılır?

Yangın algılandığında otopark havalandırma sistemi duman tahliye moduna geçer: jet fanlar ve ana egzoz fanları önceden belirlenmiş senaryoya göre tam kapasitede çalışarak dumanı egzoz şaftına yönlendirir. Amaç, kaçış yollarında ve itfaiyenin yaklaşma yönünde görüşü korumak ve ısı birikimini sınırlamaktır.

Duman tahliyesinde çalışan jet fanlar ve egzoz fanları TS EN 12101-3 standardına göre sınıflandırılmış olmalıdır; otoparklarda yaygın kullanılan F300 sınıfı 300 °C'de 60 dakika, F400 sınıfı ise 400 °C'de 120 dakika çalışma dayanımını ifade eder. Fanları besleyen kablolar ve panolar da yangın süresince işlevini korumalı, sistem acil durum enerji kaynağından beslenmelidir.

Trakya'daki projelerde otopark havalandırmasında nelere dikkat edilir?

Trakya'da kapalı otopark havalandırması en çok AVM, hastane, otel, çok katlı konut siteleri ve büyük iş merkezlerinin bodrum katlarında gerekir. Bu projelerde jet fan yerleşimi, egzoz ve taze hava şaftlarının konumu ve yangın senaryosu mimari ve elektrik projeleriyle birlikte erken aşamada kurgulanmalıdır.

Çorlu, Çerkezköy ve Kapaklı'da hızla artan çok katlı konut ve karma kullanımlı projelerde otoparklar çoğu zaman birkaç bodrum katına yayılır. Çerkezköy Organize Sanayi Bölgesi, Velimeşe OSB ve Avrupa Serbest Bölgesi (Çorlu) gibi alanlardaki tesislerde ise forkliftlerin ve kamyonların çalıştığı kapalı yükleme alanları benzer gaz kontrolü ilkeleriyle havalandırılabilir. Rüzgârlı bölge ikliminde egzoz ve taze hava şaft çıkışlarının birbirinden yeterince uzak ve hâkim rüzgâr yönü dikkate alınarak konumlandırılması, egzoz havasının geri emilmesini önler. Bölgesel bilgi için Çorlu ve Silivri sayfalarımıza göz atabilirsiniz.