Kaynak Dumanı Emiş Sistemleri

Kaynak dumanı emiş sistemi nedir?

Kaynak dumanı emiş sistemi, kaynak arkında oluşan çok ince metal oksit parçacıklarını ve gazları kaynak noktasının hemen yanında yakalayarak filtreye taşıyan lokal havalandırma sistemidir. Amaç, dumanın kaynakçının yüzüne ve atölyenin geneline yayılmasını önlemek ve ortam havasını mevzuattaki sınır değerlerin altında tutmaktır.

Kaynak dumanı; demir ve mangan oksitlerinin yanı sıra paslanmaz çelik kaynağında krom ve nikel bileşikleri, ayrıca ozon, azot oksitler ve karbon monoksit gibi gazlar içerebilir. Uluslararası Kanser Araştırma Ajansı (IARC), kaynak dumanını 2017 yılında insanlar için kanserojen (Grup 1) olarak sınıflandırmıştır. Bu nedenle kaynak dumanı, yalnızca konfor değil doğrudan iş sağlığı konusudur.

Kaynak dumanı emiş yöntemleri nelerdir?

Kaynak dumanı başlıca dört yöntemle emilir: torç entegre emiş, hareketli emiş kolları, emişli kaynak masaları ve kabin ya da davlumbaz tipi emiş. Hangisinin uygun olduğunu kaynak yöntemi, iş parçasının boyutu, kaynakçının hareket alanı ve aynı anda çalışan istasyon sayısı belirler.

Emiş kolunun verimi büyük ölçüde konumuna bağlıdır. Davlumbaz kaynak noktasına tipik olarak 20-40 cm mesafede tutulmalıdır; yakalama hızı mesafe arttıkça yaklaşık olarak mesafenin karesiyle düştüğü için kolu uzakta bırakmak sistemi pratikte etkisiz hale getirir. Kolay hareket eden, kendi ağırlığını taşıyan kollar bu yüzden kullanıcı alışkanlığı açısından önemlidir.

Merkezi kaynak dumanı emiş sistemi nasıl tasarlanır?

Merkezi sistemde tüm emiş kolları ortak bir kanal hattına, bu hat da tek bir filtre ünitesi ve fana bağlanır. Tasarımın kilit noktası, bütün kolların aynı anda çalışmadığını dikkate alan eşzamanlılık hesabı ve kullanılmayan kolları kapatıp fan devrini buna göre ayarlayan kontroldür.

• Eşzamanlılık faktörü: vardiya düzenine göre aynı anda aktif kol oranı belirlenir; filtre ve fan buna göre boyutlandırılır
• Otomatik damperler ve invertör: kaynak başladığında açılan damperler ve basınç sensörüne bağlı fan devri enerji tüketimini düşürür
• Kanal hızı: dumanın çökelmemesi için ana hatlarda tipik olarak 10-13 m/s aralığında hız korunur
• Kıvılım tutucu: filtre girişinde kıvılım ayırıcı veya ön ayırıcı ile yangın riski azaltılır
• Atış yönü: filtrelenmiş havanın dışarı atılması veya geri devri, maruziyet riskine göre belirlenir

Ana hat genellikle spiral hava kanalı ile kurulur, fan ise sistemin toplam basınç kaybını karşılayacak radyal tipte seçilir. Kaynak holünde ayrıca dengeli bir genel havalandırma bulunması, kolların yakalayamadığı dumanın birikmesini önler.

Kaynak dumanı filtresi nasıl seçilir?

Kaynak dumanı parçacıkları çoğunlukla mikron altı boyutta olduğu için yüzey filtrasyonu yapan, otomatik temizlenebilen kartuş filtreler tercih edilir. Filtre seçimi; kaynak yöntemine, işlenen malzemeye (özellikle paslanmaz çelik), yağlı parça olup olmadığına ve gaz kirleticilerin varlığına göre yapılır.

• Kartuş filtre: nanolif veya membran kaplı kartuşlar ince dumanı yüzeyde tutar, basınçlı hava darbesiyle temizlenir
• Yüksek ayırma verimi: krom ve nikel içeren paslanmaz çelik kaynağında EN ISO 21904 serisindeki yüksek verim sınıfına (W3) uygun ekipman tercih edilir
• Ön kaplama (pre-coat): yağlı sac kaynağında kireç taşı tozuyla ön kaplama, kartuşların yağla tıkanmasını geciktirir
• Aktif karbon kademesi: koku ve bazı gaz kirleticiler için ek kademe olarak eklenebilir

Kesim ve taşlama tozunun da aynı hatta toplanacağı durumlarda filtre alanı ve temizleme sistemi buna göre büyütülür; bu tür karma uygulamaları toz toplama sistemleri sayfamızda ayrıca ele aldık.

Kaynak dumanı için hangi mevzuat dikkate alınmalı?

Kaynak atölyelerinde 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik esas alınır. Kanserojen bileşen içeren dumanlarda Kanserojen veya Mutajen Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik de devreye girer.

Bu düzenlemeler, maruziyetin öncelikle kaynağında kontrol edilmesini ister; genel havalandırma ve kişisel koruyucu donanım tamamlayıcı önlemdir. Ortam ölçümlerini iş güvenliği uzmanınız ve yetkili laboratuvarlar yapar; biz ölçüm sonuçlarına göre emiş sistemini tasarlar ve iyileştiririz. Genel çerçeveyi işyeri havalandırma mevzuatı yazımızda bulabilirsiniz.

Trakya'daki metal işleme tesislerinde nasıl uygulanır?

Trakya'da kaynak dumanı emişi en çok otomotiv yan sanayi, beyaz eşya yan sanayi, makine imalatı, çelik konstrüksiyon ve metal mobilya üreticilerinde ihtiyaç duyulan sistemlerden biridir. Bu tesislerde istasyon sayısı, robotik hücreler ve vardiya düzeni tasarımı doğrudan belirler.

• Seri üretim hatları: robot hücrelerinde kabin emişi, manuel istasyonlarda merkezi emiş kolları
• Çelik konstrüksiyon: büyük parçalarda torç emişi ve mobil üniteler, holde güçlü genel havalandırma
• Paslanmaz çelik imalatı: yüksek ayırma verimli filtreler ve dışarı atış önceliği
• Bakım ve tamir atölyeleri: esnek kullanım için mobil kaynak duman emme cihazları

Çerkezköy Organize Sanayi Bölgesi, Velimeşe OSB ve Ergene bölgesindeki tesislerde mevcut kaynak holleri genişletilirken emiş sisteminin de kapasite artışına uygun kurgulanması, sonradan yapılacak maliyetli revizyonların önüne geçer.

Kaynak dumanı emiş sistemi fiyatını ne belirler?

Kaynak dumanı emiş sisteminin fiyatını; istasyon ve kol sayısı, emiş yöntemi, eşzamanlılık oranı, filtre tipi ve alanı, kanal metrajı, fan gücü ve otomasyon kapsamı belirler. Bu nedenle sağlıklı bir fiyat ancak atölye yerleşimi ve çalışma düzeni incelendikten sonra verilebilir.

• Kaynak istasyonu sayısı, kol uzunluğu ve montaj şekli (duvar, kolon, tavan)
• Merkezi veya mobil sistem tercihi
• Filtre tipi, toplam filtre alanı ve temizleme sistemi
• Otomatik damper, invertör ve kontrol paneli kapsamı

Atölye planınızı ve kaynak yöntemlerinizi paylaşarak teklif sürecini başlatabilirsiniz.